Các hoạt động sinh hoạt hằng ngày 101: Mẹo hỗ trợ ăn uống
Ăn uống vốn là một việc rất quen thuộc - chỉ cần ngồi vào bàn, cầm nĩa và thưởng thức bữa ăn. Nhưng với người cần thêm sự hỗ trợ, một bữa ăn có thể đòi hỏi nhiều việc hơn bạn nghĩ.
Từ chuẩn bị thức ăn, mở hộp đựng, nhớ ăn đúng giờ đến sử dụng dụng cụ ăn uống, nhai, nuốt và uống đủ nước, tất cả đều có thể trở nên khó khăn hơn khi khả năng và nhu cầu của một người thay đổi. Nếu bạn là người trực tiếp chăm sóc, việc hỗ trợ người thân mà vẫn để họ tự làm những gì mình có thể cũng không phải lúc nào cũng dễ dàng.
Tuy nhiên, chỉ cần một vài thay đổi nhỏ, bạn có thể giúp giờ ăn trở nên thuận tiện, thoải mái và bớt căng thẳng hơn cho cả bạn và người thân.
Mẹo giúp giờ ăn trở nên dễ dàng hơn
Sắp xếp không gian ăn uống thuận tiện
Trước tiên, hãy xem lại không gian ăn uống. Ghế có thoải mái và vững chắc không? Ánh sáng có đủ để người thân nhìn rõ không? Người thân có dễ dàng lấy đĩa, dụng cụ ăn uống và đồ uống không?
Đặt những vật dụng thường dùng trong tầm với có thể giúp việc ăn uống trở nên thuận tiện hơn rất nhiều. Nếu việc đi vào bếp hoặc ngồi vào bàn ăn đã trở nên khó khăn, hãy cân nhắc chuyển bữa ăn đến một nơi dễ tiếp cận hơn.
Mục tiêu không phải là tạo ra một không gian ăn uống hoàn hảo, mà chỉ đơn giản là loại bỏ những trở ngại và yếu tố gây xao nhãng không cần thiết, để việc ăn uống trở nên nhẹ nhàng hơn.
Vệ sinh khoang miệng trước khi ăn
Một chút chuẩn bị trước bữa ăn có thể giúp người thân cảm thấy dễ chịu và thoải mái hơn khi ăn. Nếu người thân dùng răng giả, hãy kiểm tra xem răng giả đã sạch và được đặt đúng vị trí chưa. Nếu không dùng răng giả, bạn có thể nhẹ nhàng vệ sinh miệng và nướu để làm sạch thức ăn còn sót lại, giúp người thân cảm thấy dễ chịu hơn trước khi bắt đầu bữa ăn.
Giữ răng miệng sạch sẽ cũng có thể giúp thức ăn ngon miệng và dễ ăn hơn. Điều này đặc biệt hữu ích nếu người thân đang ăn uống kém hoặc bắt đầu có những thay đổi về khẩu vị.
Giúp thức ăn và dụng cụ ăn uống dễ sử dụng hơn
Đôi khi, điều khiến một bữa ăn trở nên khó khăn không nằm ở việc ăn, mà là những việc cần làm trước khi bắt đầu ăn.
Bạn có thể cắt thức ăn thành những miếng nhỏ hơn, chọn hộp đựng dễ mở hoặc sử dụng dụng cụ ăn uống có cán lớn, dễ cầm nắm. Một tấm lót chống trượt đặt dưới đĩa hoặc bát cũng có thể giúp người bị hạn chế về sức lực hoặc khả năng phối hợp vận động dễ dàng tự ăn hơn.
Nếu chưa biết loại dụng cụ nào sẽ phù hợp, chuyên viên hoạt động trị liệu có thể giúp bạn lựa chọn thiết bị hỗ trợ dựa trên nhu cầu cụ thể của người thân.
Cho người thân đủ thời gian
Giờ ăn không nhất thiết phải diễn ra vội vàng hay theo một lịch trình quá gấp gáp.
Nếu người thân ăn uống hoặc di chuyển chậm hơn trước, hãy cho họ thêm thời gian để hoàn thành bữa ăn. Nếu bạn nhận thấy người thân thường mệt vào cuối ngày, hãy thử sắp xếp bữa ăn chính vào thời điểm họ cảm thấy khỏe khoắn và có nhiều năng lượng hơn.
Chỉ cần thêm một chút thời gian, giờ ăn có thể trở nên thoải mái và nhẹ nhàng hơn cho cả bạn và người thân.
Để người thân tự làm những gì mình có thể
Khi thấy người thân gặp khó khăn, bạn có thể muốn nhanh chóng làm thay để mọi việc diễn ra thuận lợi hơn. Nhưng nếu họ vẫn có thể tự mình thực hiện một phần bữa ăn một cách an toàn, hãy để họ tự làm.
Chẳng hạn, người thân có thể tự ăn nhưng cần bạn giúp cắt thức ăn, hoặc có thể tự chọn món mình muốn ăn nhưng cần người khác chuẩn bị. Chỉ hỗ trợ ở những phần người thân thực sự cần sẽ giúp họ tiếp tục duy trì và rèn luyện những kỹ năng mà mình vẫn còn.
Để ý việc ăn uống và uống đủ nước
Một số người có thể quên ăn hoặc quên uống nước, đặc biệt khi trí nhớ hoặc khả năng nhận thức của họ có những thay đổi.
Để giúp người thân duy trì thói quen ăn uống đều đặn, bạn có thể cố gắng giữ giờ ăn ổn định mỗi ngày. Hãy để những loại đồ uống người thân yêu thích ở nơi dễ lấy, chủ động mời họ uống trong ngày và nhẹ nhàng nhắc họ ăn hoặc uống khi cần. Nếu người thân cần hạn chế lượng nước uống vì lý do sức khỏe hoặc phải tuân theo một chế độ ăn đặc biệt, hãy làm theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Nếu bạn không thể có mặt trong giờ ăn, hãy tìm cách hỗ trợ
Bạn không nhất thiết phải có mặt trong mọi bữa ăn mới có thể giúp người thân ăn uống thuận tiện hơn.
Hãy nghĩ đến những việc bạn có thể chuẩn bị trước và sau bữa ăn. Chia sẵn thức ăn thành từng phần, dán nhãn kèm hướng dẫn đơn giản hoặc chuẩn bị những món dễ ăn để người thân có thể tự lấy khi cần đều có thể giúp họ chủ động hơn trong việc ăn uống.
Bạn cũng có thể nhờ bạn bè, hàng xóm, người thân hoặc người chăm sóc ghé qua vào giờ ăn. Đôi khi, chỉ cần có người ngồi ăn cùng cũng có thể tạo ra sự khác biệt, đặc biệt nếu người thân cảm thấy cô đơn hoặc thiếu động lực ăn uống.
Và đừng quên rằng bữa ăn cũng là một dịp để kết nối. Nếu người thân thường xuyên phải ăn một mình, hãy tìm những cơ hội để họ được dùng bữa cùng người khác. Một bữa ăn có người trò chuyện và đồng hành có thể khiến việc ăn uống trở nên vui vẻ và đáng mong đợi hơn.
Khi việc ăn uống trở nên khó khăn
Những thay đổi trong việc ăn uống đôi khi khó nhận ra, nhất là khi chúng diễn ra dần dần. Có nhiều nguyên nhân có thể dẫn đến những thay đổi này, và trong một số trường hợp, đó có thể là dấu hiệu cho thấy người thân đang cần được hỗ trợ nhiều hơn.
Khi người thân có dấu hiệu suy giảm nhận thức
Những thay đổi về trí nhớ, khả năng phán đoán hoặc giải quyết vấn đề có thể khiến việc chuẩn bị và ăn uống trở nên kém an toàn hơn. Người thân có thể quên thức ăn đang nấu trên bếp, quên tắt các thiết bị điện, gặp khó khăn khi làm theo một công thức quen thuộc hoặc không nhận ra thức ăn đã bị hỏng. Bạn cũng có thể nhận thấy trong tủ lạnh ngày càng có nhiều thực phẩm quá hạn, hoặc người thân thường xuyên mua lại những món đã có sẵn vì không nhớ mình đã mua gì.
Nếu những thay đổi này xảy ra thường xuyên, người thân có thể cần được hỗ trợ không chỉ trong lúc ăn mà cả những công việc liên quan như đi chợ, chuẩn bị bữa ăn, đảm bảo an toàn trong bếp hoặc có người ở bên trông nom.
Khi người thân có dấu hiệu suy giảm thể chất
Những thay đổi về sức lực thể chất, khả năng giữ thăng bằng, vận động hoặc phối hợp động tác có thể khiến các công việc liên quan đến bữa ăn trở nên khó khăn hơn. Người thân có thể gặp khó khăn khi đứng để chuẩn bị thức ăn, bê đĩa, mở hộp đựng, cắt thức ăn hoặc đi từ bếp đến bàn ăn một cách an toàn.
Nếu việc chuẩn bị bữa ăn hoặc đi lại để dùng bữa ngày càng khó khăn, người thân có thể cần người khác hỗ trợ một số công việc hoặc cần được hỗ trợ thường xuyên hơn tại nhà.
Khi người thân gặp khó khăn đáng kể trong việc nuốt
Khó nuốt có thể ảnh hưởng đến những loại thức ăn và đồ uống mà người thân có thể dùng một cách an toàn. Những dấu hiệu như thường xuyên ho hoặc bị nghẹn khi ăn, giọng nói có âm thanh ướt hoặc khò khè sau khi nuốt, hay gặp khó khăn khi ăn một số loại thức ăn có kết cấu nhất định có thể cho thấy đã đến lúc cần trao đổi với nhân viên y tế.
Tùy vào kết quả đánh giá, người thân có thể cần điều chỉnh độ đặc hoặc kết cấu của thức ăn và đồ uống, học một số kỹ thuật nuốt phù hợp hoặc được hỗ trợ thêm trong giờ ăn.
Khi khẩu vị hoặc thói quen ăn uống thay đổi đáng kể
Những thay đổi rõ rệt và kéo dài trong thói quen ăn uống cũng là điều bạn nên lưu ý. Chẳng hạn, người thân thường xuyên bỏ bữa, chỉ ăn một vài miếng, quên ăn hoặc sụt cân mà không chủ ý.
Thay vì chỉ cố gắng khuyến khích người thân ăn nhiều hơn, hãy tìm hiểu nguyên nhân đằng sau những thay đổi này. Nhân viên y tế có thể giúp xác định các nguyên nhân tiềm ẩn. Trong khi đó, những việc đơn giản như chuẩn bị các bữa ăn giàu dinh dưỡng hơn, nhắc giờ ăn hoặc hỗ trợ trực tiếp khi ăn có thể giúp giải quyết những khó khăn trước mắt.
Những hình thức hỗ trợ có thể cân nhắc
Tùy vào nguyên nhân khiến việc ăn uống trở nên khó khăn, bạn có thể cân nhắc một số hình thức hỗ trợ sau:
Dịch vụ giao đồ ăn — Các bữa ăn được chuẩn bị sẵn và giao đến tận nhà, giúp giảm bớt việc đi chợ và nấu nướng.
Hỗ trợ từ gia đình hoặc bạn bè — Người thân hoặc bạn bè có thể giúp chuẩn bị bữa ăn, đi mua thực phẩm hoặc ghé qua vào giờ ăn để xem người thân có cần hỗ trợ gì không.
Người chăm sóc tại nhà — Có thể hỗ trợ chuẩn bị và sắp xếp bữa ăn, nhắc giờ ăn, trông nom hoặc hỗ trợ người thân trong lúc ăn.
Chương trình chăm sóc ban ngày dành cho người lớn — Cung cấp bữa ăn, các hoạt động giao lưu và sự hỗ trợ cần thiết trong ngày.
Hoạt động trị liệu — Chuyên viên hoạt động trị liệu có thể giúp lựa chọn dụng cụ ăn uống, tư thế ngồi và những cách hỗ trợ phù hợp để người thân duy trì sự tự lập khi ăn uống.
Chuyên gia ngôn ngữ trị liệu — Có thể đánh giá và hỗ trợ khi người thân gặp khó khăn trong việc nhai hoặc nuốt.
Chuyên gia dinh dưỡng — Có thể tư vấn khi người thân gặp các vấn đề liên quan đến dinh dưỡng, sụt cân, khẩu vị hoặc có nhu cầu ăn uống đặc biệt.
Nhân viên y tế — Có thể đánh giá khi những thay đổi về khẩu vị, thói quen ăn uống, khả năng nuốt, cân nặng hoặc khả năng sinh hoạt nói chung có thể là dấu hiệu của một vấn đề sức khỏe tiềm ẩn.
Chăm sóc người suy giảm trí nhớ hoặc các hình thức chăm sóc chuyên sâu hơn — Có thể được cân nhắc khi những thay đổi về nhận thức hoặc thể chất khiến người thân không còn tự chuẩn bị và ăn uống an toàn tại nhà.
Lời kết
Khi nhu cầu của người thân thay đổi, việc ăn uống cũng có thể trở nên khác trước. Nhưng điều đó không có nghĩa là người thân phải từ bỏ sự tự lập của mình.
Trước tiên, hãy tìm hiểu xem điều gì đang khiến việc ăn uống trở nên khó khăn. Đôi khi, chỉ cần điều chỉnh không gian ăn uống, đổi sang một loại dụng cụ dễ sử dụng hơn, cho người thân thêm thời gian hoặc hỗ trợ chuẩn bị bữa ăn là đã có thể giúp giờ ăn trở nên nhẹ nhàng hơn.
Nếu những thay đổi đơn giản này vẫn chưa đủ, việc nhận ra vấn đề từ sớm sẽ giúp bạn chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp, trước khi việc ăn uống trở thành một thử thách lớn hơn đối với cả bạn và người thân.
