Những cuộc trò chuyện trong hành trình chăm sóc: Giúp người thân chấp nhận sự hỗ trợ

Nếu bạn đang chăm sóc cha mẹ lớn tuổi, người bạn đời mắc phải bệnh lý tiến triển theo thời gian, hoặc người thân vừa nhận chẩn đoán mới, rất có thể bạn đã từng đối mặt với một trong những khoảnh khắc khó chịu và nặng nề về cảm xúc nhất của việc chăm sóc: Biết rằng người thân cần được giúp đỡ, nhưng họ lại bị khăng khăng từ chối.

Bạn thấy mọi thứ ngày càng trở nên khó khăn, khiến bạn cảm thấy mệt mỏi. Và mỗi lần bạn đề cập đến việc cần thêm hỗ trợ, cuộc trò chuyện lại rơi vào bế tắc, hoặc tệ hơn là trở nên căng thẳng.

Nếu đang bạn gặp phải tình huống này, bạn không hề đơn độc. Việc từ chối sự giúp đỡ là điều rất phổ biến. Và trong hầu hết các trường hợp, vấn đề không hẳn nằm ở “sự giúp đỡ” - mà nằm ở cảm giác khi phải chấp nhận nó: mất quyền kiểm soát, nỗi sợ thay đổi, hoặc chưa sẵn sàng đối diện với một hoàn cảnh mới.

Làm thế nào để giúp người thân chấp nhận sự hỗ trợ?

Khiến một ai đó mở lòng với sự hỗ trợ thường phụ thuộc nhiều hơn vào cách trò chuyện, chứ không phải bản thân sự hỗ trợ là gì. Đó là việc xây dựng niềm tin và tạo cảm giác đồng hành - đặc biệt trong giai đoạn mà mọi thứ chưa thể nói trước được điều gì về tình trạng của người thân.

Bắt đầu bằng sự thấu cảm, không phải giải pháp

Khi người thân không chấp nhận sự giúp đỡ, thật dễ để nghĩ rằng họ đang cố chấp. Nhưng trên thực tế, sự kháng cự ấy thường xuất phát từ những nguyên nhân sâu xa hơn.

Chẳng hạn như:

• Nỗi lo mất đi sự độc lập hoặc tự do

• Sợ trở thành gánh nặng cho gia đình

• Chưa sẵn sàng chấp nhận chẩn đoán hay hoàn cảnh mới

• Thiếu niềm tin vào cơ sở chăm sóc, dịch vụ hoặc người lạ

• Niềm tin mạnh mẽ vào quyền riêng tư và khả năng tự lo cho bản thân

Nhìn từ các góc độ đó, từ chối sự giúp đỡ cũng là điều dễ hiểu. Đó là lý do vì sao lắng nghe lại quan trọng đến vậy. Khi người chăm sóc vội vàng đưa ra giải pháp, điều đó có thể khiến người thân cảm thấy những lo lắng và sự khó chịu của họ bị bỏ qua.

Bạn không cần phải đồng ý với mọi điều họ nói. Cũng không nhất thiết phải phản biện ngay lúc đó. Đôi khi, chỉ cần công nhận cảm xúc của họ là đủ để đánh tan sự phòng vệ. 

Ví dụ như:

• “Con hiểu vì sao điều đó khiến mẹ thấy không thoải mái.”

• “Nghe có vẻ anh đang lo lắng về việc mất bớt đì sự tự do.”

• “Điều đó hoàn toàn dễ hiểu, nhất là với những gì bố đang trải qua.”

Khi một người cảm thấy được lắng nghe, họ sẽ sẵn sàng tiếp tục cuộc trò chuyện hơn. Việc chuyển từ “bạn cần được giúp đỡ” sang “mình muốn hiểu cảm giác của bạn lúc này” có thể thay đổi hoàn toàn không khí cuộc nói chuyện.

Định nghĩa lại sự giúp đỡ: Là hỗ trợ, không phải lấy đi

Ngôn từ chúng ta sử dụng khi nói về sự giúp đỡ có sức ảnh hưởng rất lớn. Chúng có thể khiến mọi thứ trở nên đáng sợ hơn - hoặc an tâm hơn.

Thay vì xem sự hỗ trợ như thứ gì đó làm mất đi sự tự do hay quyền kiểm soát, hãy nói về những gì nó giúp bảo vệ người thân:

• Giúp họ được ở trong chính ngôi nhà của mình lâu hơn

• Duy trì những thói quen quen thuộc hằng ngày

• Cảm thấy an toàn hơn, bớt căng thẳng hơn

• Giữ gìn các mối quan hệ bằng cách giảm áp lực và xung đột

Chỉ cần thay đổi cách diễn đạt một chút cũng có thể tạo ra khác biệt lớn. “Thêm một chút hỗ trợ” thường dễ chấp nhận hơn “chăm sóc”. “Giúp một việc nhỏ này thôi” nghe nhẹ nhàng hơn nhiều so với một lời đề nghị chung chung.

Ngoài ra, hãy nhắc người thân rằng sự hỗ trợ không phải là mãi mãi. Nhiều dịch vụ rất linh hoạt và có thể điều chỉnh theo nhu cầu. Việc biết rằng họ có thể thử - và thay đổi nếu không phù hợp - sẽ khiến quyết định ấy bớt nặng nề hơn.

Hãy để người thân cùng tham gia vào quyết định

Khi quá nhiều thứ trong cuộc sống đã nằm ngoài tầm kiểm soát của người thân, việc được lên tiếng và có quyền lựa chọn trở nên vô cùng quan trọng. Thay vì nói với người thân rằng “phải làm thế này, phải làm thế kia”, hãy tìm cách để họ cùng tham gia vào quá trình quyết định. Bạn có thể bắt đầu bằng những câu hỏi nhẹ nhàng như:

• “Mẹ cảm thấy thoải mái khi ai là người giúp mình?”

• “Cách hỗ trợ hiện tại nào phù hợp với em?”

• “Ở giai đoạn này, điều gì có vẻ là hơi quá?”

Ngay cả những lựa chọn nhỏ cũng có thể giúp người thân lấy lại cảm giác chủ động. Mục tiêu không phải là giao toàn bộ quyết định cho họ, mà là để họ cảm thấy được tôn trọng và được lắng nghe.

Khi có thể đảm bảo an toàn, việc theo nhịp độ của họ thường mang lại sự chấp nhận lâu dài hơn so với việc thúc ép để có được sự đồng ý nhanh chóng.

Bắt đầu từ những bước nhỏ và tiến dần lên

Những thay đổi lớn ban đầu đôi khi khiến chúng ta cảm thấy hơi quá sức. Bắt đầu từ những điều nhỏ sẽ cho người thân thời gian để thích nghi - và dần xây dựng sự tự tin.

Những hình thức hỗ trợ nhẹ nhàng, không gây áp lực, như giúp một việc cụ thể hoặc thỉnh thoảng kiểm tra, hỏi han, có thể là điểm khởi đầu tốt. Khi những trải nghiệm này diễn ra tích cực, chúng giúp người thân nhận ra rằng được hỗ trợ không đồng nghĩa với việc mất đi quyền kiểm soát hay sự riêng tư.

Mỗi trải nghiệm tích cực sẽ khiến bước tiếp theo bớt đáng sợ hơn. Và việc cho người thân đủ thời gian để làm quen với thay đổi - cả về cảm xúc lẫn hoàn cảnh thực tế - có thể tạo nên sự khác biệt lớn.

Dựa vào các nguồn hỗ trợ sẵn có

Đôi khi, vấn đề không nằm ở việc tìm ra những lời nói hoàn hảo - mà là bạn không cần phải nói tất cả một mình. Việc có thêm sự hỗ trợ từ những nguồn khác có thể giúp giảm căng thẳng và khiến người thân tiếp nhận thông điệp theo cách dễ chịu hơn.

Các nguồn hỗ trợ có thể giúp bằng cách:

• Kết nối với đội ngũ y tế: Bác sĩ, điều dưỡng và các chuyên gia chăm sóc sức khỏe có thể giải thích rõ tình trạng hiện tại, lý do cần hỗ trợ, và cách những hỗ trợ đó cải thiện chất lượng cuộc sống hằng ngày. Khi nghe từ chuyên gia, thông tin thường bớt tính cá nhân và cảm xúc hơn.

• Mang lại sự rõ ràng và minh bạch: Nhân viên y tế giúp làm sáng tỏ nhu cầu hiện tại và những điều có thể xảy ra trong thời gian tới, khiến các thay đổi trở nên thực tế và bớt đáng sợ hơn.

• Kết nối với nguồn lực cộng đồng: Những tổ chức như Caregiver Resource Centers tại California cung cấp các chuyên viên tư vấn gia đình, được đào tạo để hỗ trợ người chăm sóc trong chính những thời điểm này, giúp bạn cân nhắc lựa chọn, lên kế hoạch bước tiếp theo và tìm ra cách nói phù hợp.

• Hỗ trợ các cuộc trò chuyện trong gia đình: Một chuyên gia trung lập, giàu kinh nghiệm có thể rất hữu ích khi trao đổi với các thành viên khác trong gia đình, xử lý những quan điểm khác nhau hoặc xoa dịu căng thẳng xoay quanh các quyết định chăm sóc.

Dựa vào các nguồn hỗ trợ không có nghĩa là bạn giúp ích được ít đi, mà là bạn đang chăm sóc đúng cách hơn, đảm bảo rằng bạn được hỗ trợ, có đầy đủ thông tin và không phải gánh vác mọi thứ một mình. Trong hành trình chăm sóc, sự hỗ trợ ấy có thể tạo nên khác biệt rất lớn.

Khi sự kháng cự bắt nguồn từ nỗi sợ hoặc hiểu lầm

Đôi khi, việc từ chối sự giúp đỡ xuất phát từ những hiểu lầm. Nhiều người vẫn mang suy nghĩ lỗi thời về các dịch vụ chăm sóc, hoặc cho rằng chấp nhận hỗ trợ đồng nghĩa với việc mất hoàn toàn sự độc lập.

Việc nhẹ nhàng giải tỏa những nỗi sợ đó - không ép buộc - có thể mang lại thay đổi tích cực. Những thông tin rõ ràng, đơn giản sẽ giúp nỗi sợ dần được thay thế bằng cảm giác yên tâm. Và trong một số trường hợp, việc lắng nghe từ một người đáng tin cậy như bác sĩ, lãnh đạo tôn giáo, hoặc người từng trải qua hoàn cảnh tương tự có thể khiến sự hỗ trợ trở nên bình thường và dễ chấp nhận hơn.

Cũng có lúc, giáo dục và cung cấp thông tin hiệu quả hơn việc thuyết phục. Chia sẻ tài liệu, nguồn tham khảo và để người thân tự tìm hiểu theo cách của họ có thể mang lại cảm giác an toàn và chủ động hơn.

Lời Kết

Bạn không thể, và cũng không cần phải làm mọi thứ một mình. Việc cố gắng gánh vác tất cả sẽ khiến bạn kiệt sức. Rất nhiều người chăm sóc âm thầm mang theo nỗi lo, trách nhiệm và những quyết định khó khăn, vì nghĩ rằng mình “phải” tự xoay xở được tất cả. 

Nhưng sự hỗ trợ mang lại lợi ích cho tất cả mọi người. Các nguồn lực bên ngoài không thay thế sự chăm sóc của gia đình - chúng giúp sự chăm sóc đó trở nên tốt hơn và hiệu quả hơn. Nếu bạn đang cảm thấy bế tắc, quá tải hoặc không biết nên bước tiếp như thế nào, việc tìm đến sự hỗ trợ sớm hơn có thể tạo ra khác biệt lớn. Hãy nhớ rằng, nhờ giúp đỡ không phải là điều gì thất bại. Đó là một lựa chọn đầy yêu thương và thấu đáo - cho người thân của bạn, và cho chính bạn. Caregiver Resource Center OC là người bạn đồng hành đáng tin cậy của các gia đình tại Quận Cam trong việc đối mặt với những trách nhiệm chăm sóc về thể chất, cảm xúc và tài chính.